3 maart 2026
Wat gebeurt er wanneer een energiesysteem dat decennialang stabiel en voorspelbaar was, in korte tijd fundamenteel verandert? Die vraag stond centraal in het radioprogramma Company Challenge op New Business Radio. Aan tafel zaten Pallas Agterberg namens Alliander, Marten van der Laan namens Entrance, Henk Slabbekoorn namens Provincie Drenthe en Maya van der Steenhoven van Stichting Warmtenetwerk. Vanuit hun eigen rol en verantwoordelijkheid verkenden zij hoe Nederland kan omgaan met netcongestie, elektrificatie en de snelgroeiende druk op het energiesysteem.
Het gesprek begon bij het systeem zoals we dat kennen. Jarenlang werd energie centraal opgewekt en via een fijnmazig netwerk gedistribueerd naar huishoudens en bedrijven. Waar het systeem vroeger productie afstemde op vraag, moeten we nu leren omgaan met momenten waarop aanbod leidend is. De zon schijnt wanneer zij schijnt. De wind waait wanneer hij waait. De vraag is hoe je daar slim op inspeelt. De vraag naar elektriciteit neemt sterk toe door elektrificatie van mobiliteit, industrie en de gebouwde omgeving. Het gevolg is zichtbaar in steeds meer regio’s: een overbelast stroomnet en lange wachttijden voor nieuwe aansluitingen.
Vanuit die realiteit schetste Agterberg hoe netbeheerders dagelijks balanceren tussen uitbreiden en optimaliseren. De infrastructuur moet worden verzwaard, maar alleen investeren in meer kabels en transformatoren is niet voldoende. Het energiesysteem vraagt om een andere manier van organiseren, waarbij slimmer gebruik van capaciteit minstens zo belangrijk wordt als uitbreiding.
Daar sloot Van der Laan op aan. Volgens hem staan we aan de vooravond van een fundamentele systeemverandering. Waar het oude model draaide om het afstemmen van productie op vraag, vraagt het nieuwe systeem om flexibiliteit aan de vraagzijde. We zullen vaker energie moeten gebruiken op het moment dat die beschikbaar is. Buffering in de vorm van warmteopslag, slimme aansturing of tijdelijke opslag wordt daarmee geen bijzaak, maar een kernonderdeel van het systeemontwerp.
Die gedachte werd breder getrokken aan tafel. De energietransitie is niet alleen een technisch vraagstuk, maar ook een organisatorische en bestuurlijke opgave. Netcongestie maakt zichtbaar dat het huidige systeem tegen grenzen aanloopt, maar dwingt tegelijk tot versnelling van innovatie. Het gesprek verschoof daarmee van probleemdefinitie naar perspectief: als uitbreiding alleen niet genoeg is, welke spelregels horen dan bij een nieuw energiesysteem?
Een belangrijk inzicht dat terugkwam, is dat regionale samenwerking steeds bepalender wordt. Waar het energiesysteem lange tijd sterk nationaal en centraal georganiseerd was, ontstaat nu ruimte (en noodzaak) voor oplossingen die dichter bij de regio liggen. Denk aan het beter koppelen van elektriciteit en warmte, het benutten van lokale opslag en het slimmer afstemmen van vraag en aanbod binnen bedrijventerreinen of woonwijken. Niet ieder knelpunt hoeft direct landelijk opgelost te worden; veel winst zit in lokale optimalisatie.
Daarmee verandert ook de rol van partijen in het systeem. Netbeheerders, overheden, kennisinstellingen en marktpartijen opereren niet langer in gescheiden domeinen, maar raken steeds meer verweven. De energietransitie vraagt om gezamenlijke afwegingen: waar investeren we eerst? Welke ruimte reserveren we voor energie in de fysieke leefomgeving? En hoe zorgen we dat economische ontwikkeling mogelijk blijft binnen de grenzen van het netwerk
Wat in het gesprek duidelijk werd, is dat netcongestie niet het einde van groei betekent, maar wel het einde van vanzelfsprekendheid. Energie is niet langer onbeperkt beschikbaar op elk moment van de dag. Dat vraagt om nieuwe keuzes, nieuwe afspraken en een ander bewustzijn bij gebruikers. Flexibiliteit, opslag en systeemintegratie verschuiven van nichebegrippen naar randvoorwaarden voor verdere ontwikkeling.
Het energiesysteem van morgen wordt daarmee minder lineair en meer dynamisch. Minder gebaseerd op zekerheid vooraf, meer op samenwerking en aanpasbaarheid.
Die ontwikkeling roept vragen op. Hoe werken elektriciteit, warmte en opslag straks samen? Wat betekent systeemintegratie in de praktijk?
Zit je met een (onderzoeks)vraagstuk of wil je verder sparren over systeemintegratie binnen de energietransitie? Mail dan gerust naar businessdevelopmententrance@org.hanze.nl om de mogelijkheden van een gezamenlijk onderzoeksproject te verkennen.
